روشنگر
وبلاگ دکتر احمد جهان بزرگی استاد دانشگاه و عضو هیآت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
کلمات کلیدی مطالب

باسمه تعالی

مقابله به مثل مهمترین استراتژی سیاسی در روابط بین الملل قدرتمندانه

بالاخره نوری مالکی نخست وزیرعراق پذیرفت که در خصوص شرارتهای عربستان در عراق و به خاک وخون کشیده شدن هزاران عراقی توسط گروههای وابسته به این کشوراظهار نظر علنی کند و در این خصوص در تاریخ 6/11/92 گفت:" عربسیان قصد دارد کسانی که به زعم خودش با او در جنگ هستندرا از میان ببرد. از این رو اگر چه تروریسم وجود داشت اما از طریق عربستان گسترش یافته و منتشر شده است ".

البته باید به آقای مالکی گفت که دریک نطام بین الملل که روابط میان کشورها مبتنی بر منطق و عقلانیت نیست بلکه مبتنی برزور و قدرت و تجاوز است که به آن اصطلاحا " روابط قدرتمندانه " گفته می شود، این اولین و آخرین اقدام عربستان نبوده و نیست. پادشاه و شاهزاده های سعودی شرارتهای زیادی در منطقه داشته و دارند و در آینده نیز خواهند داشت. بنابراین باید تمهیدی اندیشید. پیامبراعظم رسول خیر وبرکت در این گونه مواقع به دشمن فرصت نمی داده اند و با تمهیدات خود همواره برای دیگر دشمنان درس عبرتی باقی می گذاشته اند. پیامبر در کنار سایر تمهیدات به شدت معتقد به " مقابله به مثل "بوده اند. رسول اعظم معتقد بودند که مقابله به مثل نه تنها قدرت بلکه عین زندگی است؛ زیرا خداوند این تفکر و اندیشه را در ذهن ایشان این گونه مهندسی کرده بود که: «ای صاحبان خرد و دانائی، با استفاده از تجربة عقلی می‌توانید به راحتی دریابید که مقابله به مثل عین زندگی است».[1] به عبارت دیگر زندگی فردی و اجتماعی برپا نمی‌ماند و قوام نمی‌یابد مگر آنکه در آن مقابله به مثل باشد. امنیت فردی و اجتماعی حاصل نمی‌شود مگر آنکه در آن مقابله به مثل صورت پذیرد. البته کسی نباید تصور کند که مقابله به مثل (قصاص) فقط در «قتل» است بلکه مفهوم «مقابله به مثل» (قصاص) اعم از قتل است و تمام انواع قصاص، که سبب «حیات» افراد مجتمع انسانی می‌شود، را در بر می‌گیرد.[2]

معماران مکتب هدایت معتقد بودند که «مقابله به مثل» باعث کاهش توطئه‌ها و خون‌ریزیها می‌شود.[3] (که خود موجد امنیت اجتماعی و امنیت نظامی است). علی بن الحسین(ع) معروف به «سجاد» در مورد زندگی‌بخش بودن مقابله به مثل می‌فرمود:

اگر کسی تصمیم بگیرد دیگری را بکشد و بداند که در این صورت مورد مقابله به مثل قرار می‌گیرد، به این سبب از کشتن خودداری می‌کند. در این صورت موجب زندگی سه دسته می‌ شود: هم موجب زنده ماندن کسی است که می‌خواسته او را بکشد، هم موجب زنده ماندن خودش که قصد آدم‌کشی داشته است و هم مایة زنده ماندن دیگران. زیرا وقتی بدانند که مقابله به مثل واجب و لازم است از ترس قصاص جرأت آدم‌کشی به خود راه نمی‌دهند.[4]

و علی بن ابیطالب(ع) می‌فرمود:

سنگ را به جائی که به سوی تو آمده است به همان جا برگردان، زیرا بدی، جز با بدی دفع نمی‌شود.[5]

و اینها همه از آموزه‌های قرآنی سرچشمه می‌گیرند که می‌فرماید: اگر کسی به شما تعدّی کرد به همان میزان به او تعدّی کنید.[6]

 (مثلاً)

1ـ با کسانی که بر علیه شما می‌جنگند، در راه خدا بجنگید . . .[7]

2ـ از جائی که شما را بیرون کردند آنها را بیرون کنید . . .[8]

3ـ اگر در مسجدالحرام با شما جنگیدند (اگرچه احترام آن واجب است) در همانجا با آنها بجنگید و آنها را بکشید.[9]

4ـ اگر در ماه حرام با شما جنگیدند (اگرچه حرمت آن واجب است) در همان ماه حرام با آنها بجنگید.[10]

پیامبر در سیرة خود عملاً توطئه براندازی را به آن‌ها اضافه نمودند. یعنی در صورت روبه‌رو شدن با توطئه براندازی به همان‌گونه با براندازان برخورد می‌نمودند و دولت آنها را از ریشه بیرون می‌آوردند. چنانکه دیدیم «بنی قینقاع»، «بنی نضیر»، «بنی قریظه»، «یهودیان خیبر» و دولت ـ قبیلة مکه را به خاطر توطئه‌های مکرر در براندازی حکومت اسلامی، البته پس از پیمان‌شکنی، محکوم به مقابله به مثل نمودند و در مورد آنها عمل مناسب را در زمان مناسب به انجام رسانیدند.

اما از آنجا که مکتب اسلام همواره تلاش داشته است تا ابناء بشر را به سمت «انسان شدن» و «انسان کامل» شدن سوق دهد و به عبارتی انسان‌سازی کند بنابراین «اعتدال» و «عدالت» در قصاص یا مقابله به مثل را نیز مورد توجه و تأکید قرار داده، به پیروان خود اجازة ظلم و تجاوز از «حق» را نمی‌دهد؛ بنابراین دستوراتی به این مضمون می‌دهد که:

نباید دشمنی و بدکاری گروهی، شما را بر آن دارد که عدالت نکنید. عدالت پیشه کنید که این به تقوی نزدیکتر است.[11] پس اگر کسی به شما تعدّی کرد به همان میزان به او تعدّی کنید. مثلاً با کسانی که بر علیه شما می‌جنگند در راه خدا بجنگید. آنها را بیرون برانید همان‌گونه که شما را بیرون راندند، اما (از حدود) تجاوز نکنید زیرا کسی که از حدود خدا تجاوز کند از ظالمین است و بدون شک به خودش ظلم کرده است. زیرا آنهائی که دست به چنین کار تجاوزگرانه و ستمگرانه‌ای می‌زنند در آینده نزدیک در آتشی فرو خواهند غلتید. پس کسی که کار بدی انجام دهد جز به مثل آن مجازات نشود.[12]

 

 

 اما اینک دو سؤال:

1-      جناب آقای مالکی آیا صلاح نمی دانید از پتانسیل موجود در عراق، که همان خانواده های زخم خورده از انفجاراتی هستند که عربستان مسئول آن بوده است، استفاده کنید؟

2-       با همه بازیهای دیپلماتیک که این روزها راه افتاده است، اما عربستان کار خود را می کند و به دیپلماتهای ما در کشورهای دیگر حمله نموده آنها را به شهادت می رساند. آیا ایران برای جلوگیری از این شرارتها ازگزینه های موثری همچون مقابله به مثل نمی خواهد استفاده کند؟

 

 

 



[1]. وَ لَکُم فی القِصاصِ حیاهٌ یا اوُلِی الاَلْبابِ (بقره / 179)

[2]. متخصصین علم لغت‌شناسی، مفهوم مترادف با «قصاص» در فارسی را «مقابله به مثل» دانسته‌اند. (محمدحسین طباطبائی، المیزان، ج 1، ص 620؛ و علی‌اکبر قرشی، قاموس قرآن، ج 6، ص 15؛ و محمدمعین، لغتنامه فارسی).

[3]. اَلْقِصاصُ حِقْناً لِلدِّماءِ (الامام علی بن ابیطالب(ع)، نهج‌البلاغه، ج 4، ص 55 ـ حکمت 252). امام علی(ع): اَلْقَتْلُ یقِلُّ الْقَتْلَ (حسین النوری الطبرسی، مستدرک الوسائل، ج 18، ص 260).

[4]. فی قوله تعالی: «وَ لَکُمْ فی الْقِصاصِ حَیاهٌ» . . . لِاَنَّ مَنْ هَمَّ بِالْقَتْلِ فَعَرَفَ اَنَّهُ یقْتَصُّ مِنْهُ فَکَفَّ لِذلِکَ عَنِ الْقَتلِ کانَ حَیاهً لَلَّذی (کانَ) هَمَّ بِقَتْلِهِ وَ حَیاهً لِهذَا الْجانی الَّذی اَرادَ اَنْ یقْتُلَ وَ حَیاهً لِغَیرِهما مِنَ النّاسِ اذا عَلِمُوا اَنَّ القِصاصَ واجِبٌ لایجَرؤونَ عَلَی الْقَتْلِ مَخافَهَ الْقِصاصِ (الحر العاملی، وسائل الشیعه، ج 29، ص 53).

[5]. رُدَّ الْحَجَرَ مِنْ حَیثُ جاءَکَ فَاِنَّهُ لایرَدُّ الشَّرُّ اِلاّ بِالشَّرِّ (علی بن محمد اللیثی الواسطی، عیون الحکم و المواعظ، ص 271).

[6]. فَمَنْ اِعتَدَی عَلَیکُمْ فَاعْتَدوُا عَلَیهِ بِمثلِ مَا اعتدی عَلَیکُمْ (بقره / 194).

[7]. وَ قاتِلوا فی سَبیلِ اللهِ اَلَّذینَ یقاتِلونَکُمْ (بقره / 192).

[8]. اَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَیثُ اَخْرِجُوکُمْ (بقره / 191).

[9]. وَ لاتُقاتِلوُهُمْ عِنْدَ مَسْجِدِالْحَرامِ حتّی یقاتِلوُکُمْ فیهِ فَاِنْ قاتَلُوکُمْ فَاقْتُلُوهُمْ (بقره / 191).

[10]. اَلشَّهْرُ الحَرامُ بِالْشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الحُرُماتُ قِصاصٌ (بقره / 194).

[11]. وَ لایجْرِ مَنَّکُمْ شَنَئانُ قَوْمٍ عَلی اَلاّ تَعْدِلُوا اِعْدِلوُا هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوی (مائده / 8).

[12]. فَمَنْ اِعْتَدی عَلَیکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیهِ بِمِثْل ما اعتَدی عَلَیکُمْ (بقره / 194)؛ وَ قاتِلوُا فی سَبیلِ اللهِ اَلَّذینَ یقاتِلوُنَکُمْ وَ لاتَعْتَدوُا (بقره / 190)؛ وَ اَخْرَجُوهُمْ مِنْ حَیثُ اَخْرَجُوکُمْ (بقره / 191)؛ وَ مَنْ یتَعَدَّ حدودَ اللهِ فَاُولئِکَ هُمُ الظّالِمُونَ (بقره / 229)؛ وَ مَنْ یتَعَدَّ حُدُودَ اللهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ (طلاق / 1)؛ وَ مَنْ یفْعَلْ ذلِکَ عُدْواناً وَ ظُلماً فَسَوْفَ نَصْلیهِ ناراً (نساء / 30)؛ وَ مَنْ جاءَ بالسَّیئَّهِ فَلایجْزی اِلاّ مِثْلَها وَ هُمْ لایظْلَمُونَ (انعام / 160).

احمد جهان بزرگی
احمدجهان‌بزرگی_ متولد 1334 در شیراز هستم. تاکنون تالیفات متعددی را در زمینه اندیشه‌های سیاسی در اسلام، و هم‌چنین حکومت دینی به رشته تحریر درآورده ام. معرفی: سوابق تحصیلی: کارشناسی علوم سیاسی از دانشگاه تهران_ کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه شهید بهشتی_ دانشوری علوم سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس_ دکترای علوم سیاسی گرایش جامعه شناسی سیاسی از دانشگاه تهران_ تحصیلات حوزوی در سطح خارج فقه و اصول فعالیت‌های اجرایی: مدیر گروه علوم سیاسی (شورای نقد کتب دانشگاهی) پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی_ مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی_ مدرس سطح دو حوزه علمیه عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی_ فعالیت های آموزشی : تدریس دروس علوم سیاسی و معارف اسلامی در دانشگاه های تهران تدریس دروس اصول فقه و مظفر در حوزه های علمیه تدریس دروس ریشه های انقلاب اسلامی، اندیشه سیاسی در اسلام، فقه سیاسی، نظام سیاسی و دولت در اسلام، روش تحقیق در علوم سیاسی، مبانی سیاست، روش تحلیل سیاسی و متدلوژی تفسیر سیاسی_ کتابها: اصول سیاست و حکومت/ پیشینه تاریخی نظریه ولایت‌فقیه/ اندیشه سیاسی امام خمینی/ درآمدی بر نظریه دولت در اسلام/ متدولوژی تفسیر سیاسی/ آزادی سیاسی/ درآمدی بر تحول دولت در اسلام/ اصول تحلیل و بررسی/ روش پردازش داده‌ها/ مقالات: پیشینه تاریخی ولایت فقیه / قبسات// نخبگان در جامعه اسلامی (مجموعه مقالات) / راه انقلاب// جستاری در استراتژی برخورد آمریکا با ایران (مجموعه مقالات) / جرعه جاری// نظام سیاسی و دولت در اندیشه امام خمینی / نشریه دانشگاه اسلامی// انقلاب عدالتخواهی در دو اندیشمند معاصر آن / نشریه دانشگاه اسلامی// شیخ فضل اله نوری و میرزای نائینی تضاد یا سوء تفاهم / نشریه قبسات// سیری در اصول کلی اندیشه ائمه مکتب هدایت (مجموعه مقالات) / تأملات سیاسی// اصول اندیشه سیاسی در اسلام و مغرب /(مجموعه مقالات) / تأملات سیاسی// مدخلی بر مبانی علم سیاست (مجموعه مقالات) / تأملات سیاسی// ( برای دیدن کلیه مطالب لطفا به آرشیو مطالب مراجعه نمائید )
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :