روشنگر
وبلاگ دکتر احمد جهان بزرگی استاد دانشگاه و عضو هیآت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: احمد جهان بزرگی - ۱۳٩۱/٦/٢٢

پیشینه - 2

درهمان زمان ایتالیائی الاصل دیگری که درانگلستان عضو مجلس عوام شد به نام"توماس مور" (1535-1478)، اندیشه دمکراسی پارلمانی را درکتابی به نام "اتوپیا" ( مدینه فاضله ) تقویت می کرد. او که از دخالت کلیسا در مسائل سیاسی ناخشنود بود معتقد شد که مدینه فاضله : "1- یک جامعه سیاسی است که شکل حکومت آن دمکراسی پارلمانی است. 2- نمایندگان مجلس از 54 شهر انتخاب می شوند. 3- سیاست کاملاً از دین جداست. 4- ..."

براین اساس مور از اولین بنیانگذاران اندیشه سکولاریزم در میان غربیان بود

 

اندیشمندان بعدی مانند ژان بُدن(1596-1530) و توماس هابز(1679-1588) در آن زمان برای بیرون آوردن مردم از زیر یوغ حاکمیت کلیسای منحط قرون وسطا به تقویت اندیشه پادشاهی پرداختند. زیرا اولا آریستوکراتها در یک ائتلاف با کلیساهای محلی برای خودشان یک منطقه خود مختار تهیه کرده بودند که حتی لشکر محلی نیز داشتند وتن به یک حکومت ملی در یک سرزمین بزرگتر نمی دادند.

ژان بدن می گفت: " پادشاه ترسنده از خداوند متعال به عنوان بالاترین قدرت، سوز و غمخوار رنجیدگان و دور اندیش در سوداگری، دلاور در بهره کشی، متعادل در کامیابی... ( فرقی نمی کند شاه حکومت را از چه طریقی بدست آورده است حتی اگر از راه نیرنگ باشد) ".

توماس هابز نیز اگر چه به " قرارداد اجتماعی " اعتقاد داشت اما می گفت مردم در پرتو این قرارداد خود را تحت حاکمیت یک مرد یا انجمنی از مردان قرار خواهند داد و به این وسیله آن " لویاتان " بزرگ پدید خواهد آمد که قدرتی بالا تراز او در جامعه نیست وآن لویاتان دولت است. او با انتقاد از حکومت اشرافی و دمکراسی به دفاع از حکومت پادشاهی می پرداخت. او می گفت: " ... در حکومت سلطنتی منافع عمومی و منافع خصوصی (سلطان) بر هم منطبقند. ثروت، قدرت و حیثیت یک سلطان فقط از ثروت، قدرت و حیثیت رعایایش ناشی می گردد... در حکومت توده یا حکومت اشراف رفاه و خوشبختی عموم چندان بر منافع کسی که فاسد و جاه طلب است منطبق نیست. چنانکه در بسیاری از اوقات با توصیه های خائنانه و اعمال نابکارانه و یا با براه انداختن یک جنگ داخلی بهتر می تواند منافع خویش را تأمین کند... دوم آنکه سلطان می تواند از هر کس و در هر جا و هر زمان که بخواهد مشورت بجوید و در نتیجه از نظر همه مردمی که در امور مختلف آگاهی دارند قبل از اقدام به کاری آگاه گردد و تا هر اندازه که بخواهد آن موضوع را محرمانه نگهدارد. ولی وقتی انجمن حکمرانان به مشورت نیازمند باشد، جز کسانی که از ابتداء در آن انجمن حق اظهار نظر داشته اند رأی افراد دیگر پذیرفتنی نتواند بود... سوم آنکه تصمیمهای یک سلطان غیر از (بی ثباتی) طبیعت بشر دستخوش هیچگونه بی ثباتی دیگر نیست ولی در انجمن حکمرانان علاوه بر (بی ثباتی) طبیعت بشر شماره افراد خود نیز موجب بی ثباتی می گردد.

چهارم آنکه سلطان نمی تواند به سائقه حسادت و با غرض شخصی با خود مخالف شود ولی بروز این مشکل در یک انجمن امکانپذیر است و این امر تا بدانجا می تواند بالا بگیرد که یک جنگ داخلی را سبب گردد ".

لویاتان هابز به شدت " سکولار " است. او معتقد است که مذهب باید تابع سیاست باشد: در مورد دین،تابعیت فرد از فرمان روا روشن تر است زیرا در این زمینه هیچ گونه آزادی ای وجود ندارد.(موریس باربیه،1383 ص112) در واقع هابز تأکید دارد که فرمان روا در زمینه ی دین از صلاحیت و حتی صلاحیت انحصاری بر خور دار است.به موجب این نگاه دین و فعالیتهای دینی باید تحت نظارت و کنترل حکومت باشد.حکمران خود باید عهده دار ریاست امور دینی کشور باشد و نگذارد که فعالیتهای دینی و تبلیغی و مباحثات مذهبی زمینه را برای اختلاف و در نهایت فروپاشی حکومت وی فراهم سازد.حکمران مدبر حکمرانی است که دین را تحت مراقبت دقیق قرار دهد. به همان اندازه که دین اگر در اختیار حکمران دور اندیش و مدبر قرار گیرد،می تواند وسیله ای نیرومند برای تأمین همبستگی اجتماعی گردد، اگر از زیر تسلط او خارج شود،می‌تواند با قدرت کامل،نیروی حاکمیت را از هم بپاشد.پس باید حاکم تنها به یک مذهب اجازه فعالیت دهد زیرا برای تآمین صلح و یگانگی این سخت گیری ضروری می نماید. از نظر هابز تفسیر کتاب مقدس انحصارآ در اختیار فرمان روا باید باشد چرا که در غیر این صورت اختلاف بر داشت منجر به آشفتگی می شوند.پس تفسیر کتاب مقدس نه به عهده ی افراد عادی بلکه به عهده ی فرمان روا نهاده است:«در همه ی جمهوری های مسیحی تفسیر کتاب مقدس،یعنی حق تصمیم گیری در باره ی ضد گویی ها بسته به اقتدار فرمان روا است و از اقتدار او ناشی می شود.

بر این اساس نام «هابز» حتی قبل از مرگ او تقریباً با کلمه ملحد مترادف شده بود. و این واژه همان مفهومی را دارد که امروزه کلمه «کمونیست» برای بعضی ها دارد.

هابز عقل و اراده بشری را منشأ دولت وعقل و اراده دولت را منشأ قانون قرارداد.به نظر او قانون فرمان حکمران است،که اختیار اجرای آن رانیزدارد.حکمران به هیچ وجه تابع قانون نیست. ازنظر هابز هیچ قدرتی از قدرت حکمران درگذراندن قانون بیشترنیست،اما حکمران باید از قانون خداوند و قانون طبیعی پیروی کند وازعرف وسنت نیزپیروی کند.

بدین وسیله این دربار نشین دربار انگلستان لیبرالیزم را که هنوزدر حد یک روش سیاسی محسوب می شد دردو بعد تقویت نمود: یکی بعد سکولاریسم که جدائی سیاست از دین متافیزیکی را می خواست و دیگری بعد عقلانیت عرفی که مبنای قانون را عقل بشری می نمود.

 ادامه دارد.............

احمد جهان بزرگی
احمدجهان‌بزرگی_ متولد 1334 در شیراز هستم. تاکنون تالیفات متعددی را در زمینه اندیشه‌های سیاسی در اسلام، و هم‌چنین حکومت دینی به رشته تحریر درآورده ام. معرفی: سوابق تحصیلی: کارشناسی علوم سیاسی از دانشگاه تهران_ کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه شهید بهشتی_ دانشوری علوم سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس_ دکترای علوم سیاسی گرایش جامعه شناسی سیاسی از دانشگاه تهران_ تحصیلات حوزوی در سطح خارج فقه و اصول فعالیت‌های اجرایی: مدیر گروه علوم سیاسی (شورای نقد کتب دانشگاهی) پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی_ مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی_ مدرس سطح دو حوزه علمیه عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی_ فعالیت های آموزشی : تدریس دروس علوم سیاسی و معارف اسلامی در دانشگاه های تهران تدریس دروس اصول فقه و مظفر در حوزه های علمیه تدریس دروس ریشه های انقلاب اسلامی، اندیشه سیاسی در اسلام، فقه سیاسی، نظام سیاسی و دولت در اسلام، روش تحقیق در علوم سیاسی، مبانی سیاست، روش تحلیل سیاسی و متدلوژی تفسیر سیاسی_ کتابها: اصول سیاست و حکومت/ پیشینه تاریخی نظریه ولایت‌فقیه/ اندیشه سیاسی امام خمینی/ درآمدی بر نظریه دولت در اسلام/ متدولوژی تفسیر سیاسی/ آزادی سیاسی/ درآمدی بر تحول دولت در اسلام/ اصول تحلیل و بررسی/ روش پردازش داده‌ها/ مقالات: پیشینه تاریخی ولایت فقیه / قبسات// نخبگان در جامعه اسلامی (مجموعه مقالات) / راه انقلاب// جستاری در استراتژی برخورد آمریکا با ایران (مجموعه مقالات) / جرعه جاری// نظام سیاسی و دولت در اندیشه امام خمینی / نشریه دانشگاه اسلامی// انقلاب عدالتخواهی در دو اندیشمند معاصر آن / نشریه دانشگاه اسلامی// شیخ فضل اله نوری و میرزای نائینی تضاد یا سوء تفاهم / نشریه قبسات// سیری در اصول کلی اندیشه ائمه مکتب هدایت (مجموعه مقالات) / تأملات سیاسی// اصول اندیشه سیاسی در اسلام و مغرب /(مجموعه مقالات) / تأملات سیاسی// مدخلی بر مبانی علم سیاست (مجموعه مقالات) / تأملات سیاسی// ( برای دیدن کلیه مطالب لطفا به آرشیو مطالب مراجعه نمائید )
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :